ks. Tadeusz Słobodziński

Formy działania Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS

 

W realizacji postawionych celów i zadań Parafialny Klub Sportowy MARKUS w środowisku łódzkim realizował różne formy działania. Proponował aktywny i zdrowy tryb życia oraz zachęcał dzieci i młodzież do dobrego wykorzystania i zagospodarowania czasu wolnego przez systematyczny udział w zajęciach sportowo – rekreacyjnych i ukierunkowanych treningach w danej dyscyplinie sportowej. Przygotowywał reprezentację klubu do udziału w zawodach sportowych, organizował imprezy sportowe, rekreacyjne, okolicznościowe oraz wypoczynek letni i zimowy. Propagował i upowszechniał działalność turystyczną, pielgrzymkową i ekologiczną. Prowadził Świetlicę Parafialną ŚWIATEŁKO, organizował kursy szkoleniowe dla kadry wychowawczej oraz podejmował zadania duszpasterskie wśród dzieci, młodzieży, wychowawców, opiekunów i trenerów.

Zajęcia sportowo rekreacyjne dla dzieci i młodzieży były stałą i systematyczną formą działań podejmowanych przez Klub MARKUS. Realizowane były według ustalonego tygodniowego harmonogramu przez nauczycieli wychowania fizycznego, trenerów i instruktorów sportowych oraz wolontariuszy posiadających wymagane kwalifikacje zawodowe[1]. W roku 1996 w klubie ćwiczyło 131 dzieci i młodzieży w 6 grupach podzielonych na sekcję piłki siatkowej dla dziewcząt i chłopców, koszykówkę dla chłopców i piłkę nożną[2]. Zajęcia te były prowadzone przez Jerzego Kuźnika, Jarosława Gonsaka, Arkadiusza Gralewskiego, Mariusza Rosiaka i Piotra Samborskiego, w salach gimnastycznych przy szkole podstawowej nr 54, 75 w YMCE i hali sportowej na STARCIE[3].

W 1997 roku kiedy klub rozpoczął działalność przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi zajęcia sportowe prowadził Krzysztof i Elżbieta Świta na sali gimnastycznej przy XXV Liceum Ogólnokształcącym oraz Tomasz Kudliński na sali gimnastycznej przy szkole podstawowej nr 189. Natomiast w domu duszpasterskim Jacek Wachowski prowadził zajęcia sportowe związane z tenisem stołowym i szachami[4].

Treningi w piłce nożnej i siatkowej były ukierunkowane na przygotowanie drużyny klubu do udziału w różnych rozgrywkach sportowych a zwłaszcza do corocznego udziału w Międzynarodowej Parafiadzie Dzieci i Młodzieży w Warszawie. Drużynę piłki nożnej przygotowywano zaś do udziału w rozgrywkach w lidze trampkarzy w sezonie 1995/1996. Udział w Międzynarodowej Parafiadzie Dzieci i Młodzieży w Warszawie był dla drużyny klubu wyróżnieniem i podsumowaniem całorocznej pracy. Od 1995 roku zespół klubu MARKUS brał corocznie udział w tej Parafiadzie rywalizując w rozgrywkach w piłce nożnej, siatkowej, ręcznej, badmintonie, lekkiej atletyce oraz w konkursach kulturalno-oświatowych[5]. Natomiast w rozgrywkach w klasie Trampkarzy drużyna klubu rozegrała mecze z drużyną Łodzianki, Włókniarzem Trzy Korony, ŁKS-em, CHKS-em, Włókniarzem Konstantynów i Zawiszą Rzgów. Miejscem rozgrywek Klubu MARKUS było boisko w Łodzi przy ulicy Żubardzkiej 3. Natomiast rewanże były rozgrywane na boiskach drużyn przeciwnych[6].

Klub MARKUS aktywnie upowszechniał ruch parafiadowy w archidiecezji łódzkiej, który powstał w 1988 roku i wprowadzony był w życie przez Zakon Pijarów. Jego treść ideowo–metodyczna wpisuje się w kontekst tradycji szkół pijarskich, które dbały o wszechstronny rozwój człowieka od najmłodszych lat[7]. Pierwszą Parafiadę Archidiecezji Łódzkiej zorganizował klub MARKUS 27 maja 2000 roku w Ośrodku Sportowo–Rekreacyjnym RELAX w Wiśniowej Górze, w której uczestniczyło 324 osoby[8]. Była ona organizowana cyklicznie każdego roku. Program obejmował współzawodnictwo sportowe w piłce nożnej, siatkowej, szachach i warcabach. W ramach parafiady odbyły się również rajdy piesze i rowerowe promując w ten sposób wśród dzieci i młodzieży walory turystyczne oraz aktywny wypoczynek. Program kulturalno-oświatowy zawierał konkursy z wiedzy biblijnej, liturgicznej i z życia kościoła oraz plastyczne między innymi pn. „Sport w moim życiu”. Natomiast program liturgiczno-formacyjny realizowano przez odprawienie Mszy świętych dla uczestników parafiady i modlitwę przed rozpoczęciem rozgrywek sportowych. Na zakończenie zawsze było ognisko z pieczeniem kiełbasek i wspólnym śpiewem. Przed wyjazdem ksiądz Tadeusz Słobodziński prowadził wspólną modlitwę i błogosławił uczestnikom, aby szczęśliwie i z radością wracali do domu[9].

Parafiada organizowana przez Klub MARKUS niewątpliwie przyczyniła się do popularyzacji ruchu parafiadowego w archidiecezji łódzkiej, integracji dzieci i młodzieży, upowszechnienia i popularyzacji dyscyplin sportowych oraz aktywnego, kulturalnego wypoczynku i spędzenia wolnego czasu. Formy działalności klubu MARKUS w postaci organizowania różnych zawodów sportowych zasługują na szczególną uwagę. Wymienić należy tutaj między innymi: archidiecezjalne mistrzostwa w tenisie stołowym dla ministrantów, halowe turnieje w piłce nożnej, archidiecezjalne turnieje „Szóstek Piłkarskich” dla ministrantów oraz inne turnieje sportowo-rekreacyjne.

Pierwsze Mistrzostwa Archidiecezji Łódzkiej w tenisie stołowym dla ministrantów zorganizował klub MARKUS 21 marca 1998 roku na hali sportowej przy Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi[10]. Rozgrywki rozpoczęto wspólną modlitwą, którą poprowadził ks. Piotr Maj–Majewski, archidiecezjalny duszpasterz ministrantów. Następnie w imieniu organizatora głos zabrała Anna Gonsak jako wiceprezes klubu powitała wszystkich przybyłych na mistrzostwa. Szczególnie serdeczne i ciepłe słowa skierowała do bohaterów dnia, ministrantów, którym przyszło się tym razem spotkać przy stołach do tenisa. Powiedziała wtedy: „Przystępując do rywalizacji pamiętajcie o uśmiechu, gestach pojednania, podaniu ręki, słowach uznania. Mamy nadzieję, że dzień ten pozostanie w waszej pamięci, że odjedziecie stąd bogatsi o wydarzenia dnia dzisiejszego”[11]. Uroczystego otwarcia dokonał prorektor Wyższego Seminarium Duchownego w Łodzi ks. Jan Wolski. Wszyscy zawodnicy występowali w specjalne przygotowanych na te zawody koszulkach, które otrzymali od organizatora. Ogółem w tych mistrzostwach wzięło udział 145 ministrantów z 42 parafii archidiecezji łódzkiej. Przebiegały w ciepłej i przyjaznej atmosferze. Dużą pomocą organizacyjną wykazała się grupa kleryków z seminarium zapraszając uczestników między innymi do zwiedzenia budynku seminaryjnego. Na zakończenie przybył ksiądz arcybiskup Władysław Ziółek, aby osobiście wręczyć zwycięzcom puchary, dyplomy i nagrody. Ksiądz arcybiskup był szczerze zadowolony z inicjatywy organizatorów, z tego pierwszego historycznego spotkania sportowo-rekreacyjnego ministrantów. Dał temu wyraz w swoim wystąpieniu po uroczystościach wręczenia nagród. Przypomniał słowa Ojca Świętego skierowane do młodych „jesteście moją nadzieją, jesteście nadzieją świata”. Bardzo ciepło i spontanicznie przyjęto słodki gest pasterza, który obdarował wszystkich cukierkami, obrazkami i autografami. Mistrzostwa zakończył inicjator i pomysłodawca ks. Tadeusz Słobodziński, który podziękował wszystkim za udział i pomoc organizacyjną[12].

Celem mistrzostw w tenisie stołowym było upowszechnienie i popularyzacja tenisa stołowego wśród dzieci i młodzieży, ożywienie zainteresowania tym sportem i rekreacją jako ważnym czynnikiem w procesie kształtowania pełnej osobowości. Zawody w tej formie przyczyniały się także do integracji dzieci i młodzieży oraz popularyzacji działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w archidiecezji łódzkiej[13].

Turnieje piłki nożnej organizował Klub MARKUS także na hali sportowej przy Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi oraz w Ośrodku Sportu i Rekreacji RELAX w Wiśniowej Górze[14]. Był również odpowiedzialny za przeprowadzenie rozgrywek sportowych w ramach programu Święta Młodości w dniach od 22 do 24 maja 1998 roku w Dzierżąznie koła Zgierza[15]. Natomiast turniej sportowo–rekreacyjny o puchar REXPOLU pod hasłem „Ćwicz, graj i śpiewaj razem z nami” był wyrazem popularyzacji gry fair play[16]. Odbył się on na hali sportowej Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 4 w Łodzi 14 stycznia 1997 roku. Turniej rozpoczął i przedstawił program ks. Tadeusz Słobodziński. Na wstępie powitał poszczególne reprezentacje dzieci i młodzieży oraz przybyłych gości. Między innymi Katarzynę Cyniak, podinspektora do spraw Kultury Fizycznej i Sportu Szkolnego Urzędu Miasta Łodzi. Na turnieju obecna była także Wanda Cybulska, przewodnicząca Jednostki Pomocniczej Urzędu Miasta Łodzi Osiedle Radogoszcz, dyrektor ZSO nr 4 w Łodzi Danuta Szeszko oraz dyrektor firmy REXPOL Czesław Grochulski. W programie wystąpił zespół taneczno-muzyczny KRAJKI z Pałacu Młodzieży w Łodzi, był pokaz „karate” zawodników z Klubu Akademickiego Karate w Łodzi, wystąpił zespół muzyczny MARKUS pod kierunkiem Anny Gonsak i zespół taneczny MAGIK GARLS pod opieką Krystyny Solarz oraz zespół WIOLYNEK ze szkoły podstawowej nr 122. W przerwach wspólny śpiew organizowała i prowadziła Magda Dmowska z Andrzejem Karasińskim. Na zakończenie turnieju rozegrano mecz w piłkę siatkową między drużyną Rady Osiedla Łódź Radogoszcz a drużyną składająca się z rodziców dzieci biorących udział w turnieju[17].

Wyjątkową formą działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS była Świetlica Parafialna ŚWIATEŁKO. Podjęła działalność 1 grudnia 1999 roku i została wpisana do ewidencji placówek niepublicznych na podstawie art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty jako placówka opiekuńczo – wychowawcza prowadzona przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS pod numerem EKF–p.n. 38/99[18]. Kierownikiem i organizatorem zajęć na świetlicy była Dorota Kacperska. Miejscem natomiast był Dom Duszpasterski przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi. W 2000 roku w zajęciach świetlicowych od poniedziałku do soboty brało udział 60 wychowanków. Uczestnikami były dzieci ze szkół podstawowych oraz młodzież z gimnazjum i szkół średnich, zarówno dziewczęta jak i chłopcy zamieszkujący osiedle Łódź–Dąbrowa, obszar parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi. W dużej mierze były to dzieci z rodzin biednych, rozbitych i dobrze sytuowanych, które pragnęły uczestniczyć w zajęciach świetlicowych. Zajęcia były prowadzone w grupie muzycznej, plastycznej, sportowej, ekologicznej, turystycznej i teatralnej. Program zajęć świetlicowych było także bogaty w różne spotkania, imprezy i wycieczki. Realizowano także przy okazji pomoc w nauce i odrabianiu lekcji[19].

Młodzieżowy zespół muzyczny spotykał się w środy o godzinie 19-tej, a dziecięcy we wtorki o godzinie 16-tej. Zajęcia w tych grupach prowadziła Dorota Kacperska współpracując z Dariuszem Szankinem. Grupa teatralna spotykała się w poniedziałki o godzinie 16-tej pod opieką Katarzyny Czajka. Przygotowywała ona jasełka na Boże Narodzenia i programy artystyczne z okazji świętego Mikołaja, Dnia Matki, Ojca, Kobiet, Dziecka. W zajęciach grupy były gry i zabawy integrujące, trening ekspresji czyli wyrażanie własnych emocji w określonych sytuacjach za pomocą gestów, zachowań i tekstu w postaci liczb. Grupa turystyczna miała spotkania w piątki i przygotowywała się do udziału w różnych pieszych rajdach. Uczestniczyła miedzy innymi 19 października 1997 roku w rajdzie „Jesień Pieszych” po okolicach Łodzi z metą w Grotnikach[20].

Na zajęciach świetlicowych organizowano także dla wychowanków pomoc w nauce i odrabianiu lekcji. W grupie z matematyki, którą prowadził Andrzej Kuś uczestniczyło 7 osób. Zajęcia były prowadzone także przez Dorotę Kacperską, Katarzynę Czajka, Barbarę Brylikowską, Małgorzatę Kunach, Leszka Brylikowskiego i ks. Tadeusza Słobodzińskiego. Były to osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia zajęć i realizacji programu Świetlicy Parafialnej ŚWIATEŁKO[21].

Przez działalność świetlicy w parafii zapewniano dzieciom i młodzieży atrakcyjną formę spędzenia wolnego czasu poza zajęciami szkolnymi a w czasie wakacji i ferii zimowych organizowano wypoczynek letni i zimowy. W ramach programu zajęć na świetlicy organizowano spotkania pod nazwą Mikołajki i Andrzejki. Rozpoczynały się zawsze i kończyły wspólną modlitwą, którą prowadził ks. Tadeusz Słobodziński. Obecny był śpiew piosenek religijnych, nie brakowało różnych zabaw, gier i upominków oraz poczęstunku w postaci słodyczy[22].

W programie zajęć świetlicowych w soboty organizowano wycieczki do ogrodu zoologicznego i botanicznego w Łodzi. Po ogrodzie zoologicznym oprowadzał grupę Stanisław Sadowiak omawiając w sposób przejrzysty, zrozumiały świat flory i fauny[23].

Z okazji różnych uroczystości w ciągu roku na świetlicy organizowano powitanie Nowego Roku kalendarzowego przez przygotowanie programu słowno – muzycznego pn. „Witaj Nowy Roku”, na dzień babci i dziadka „Kochana babciu, kochany dziadku żyj nam 100 lat”. Na dzień kobiet 8 marca była zawsze msza święta w intencji kobiet, matek dzieci uczęszczających na zajęcia świetlicowe oraz program artystyczny. Dzień Matki 26 maja 1997 roku był wyjątkowy w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi, bowiem w tym dniu zaproszono matki z parafii na Mszę świętą, którą odprawił w ich intencji ks. Tadeusz Słobodziński. Po nabożeństwie majowym i programie słowno–muzycznym pod tytułem „Dla ciebie mamo” wystąpiły z koncertem dzieci z klas III-cich ze szkoły podstawowej nr 99, dziecięca schola parafialna i młodzieżowy zespół muzyczny. Dzieci przyszły z kwiatami, które po programie wręczyły swoim mamom[24].

Wychowankowie ze świetlicy uczestniczyli w licznych koncertach, festiwalach i konkursach. Między innymi zespół muzyczny uczestniczył co roku w Międzynarodowym Festiwalu piosenki i pieśni religijnej w kościele Najświętszego Serca Jezusowego na Retkini w Łodzi[25]. W Festiwalu Kolęd i Pastorałek w Będzinie w 2003 roku wystąpił duet Weroniki Kosatki i Mai Gonery[26].

W ramach działalności świetlicy klub MARKUS organizował także koncerty muzyczne. 19 października 1997 roku w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi zorganizował koncert organowy połączony z poezją. Wykonawcą był Dariusz Szankin, a poezję siostry Urszuli Michalak ze zgromadzenia sióstr urszulanek recytowała sama autorka[27]. Do tej formy działań klubu należy także włączyć coroczne andrzejkowe śpiewanie[28], adwentowe wieczory poezji[29] oraz koncerty kolęd[30].

W działalności Świetlicy ŚWIATEŁKO miały miejsce również konkursy plastyczne między innymi pt. Papież Jan Paweł II[31], konkursy na szopkę betlejemską[32] oraz w Wielkim Poście na stację drogi krzyżowej[33].

Natomiast z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy wychowankowie z Świetlicy ŚWIATEŁKO robili paczki dla dzieci z rodzin biednych. Organizowano także spotkania świąteczno-noworoczne czy wielkanocne[34]. Wychowawcy ze świetlicy pamiętali również o odpowiednim przeżywaniu i obchodzeniu dni przed Wielkim Postem organizując dla wychowanków i dzieci z parafii program „Baw się razem z nami–ostatki”[35].

Od samego początku powstania Klubu MARKUS w formę jego działalności wpisała się co roku organizacja wypoczynku letniego i zimowego dla dzieci i młodzieży. Zapraszał i proponował uczestnikom ciekawe miejsca i atrakcyjne programy sportowo–rekreacyjne, kulturalno-oświatowe i formacyjno-religijne. Miejscem wypoczynku była Wierchomla i Łomnica w Beskidzie Sądeckim, Szaflary koło Zakopanego, Nowy Targ, Bystra koło Gorlic, Grzybów koło Kołobrzegu oraz Bieszczady. W Wierchomli i Szaflarach organizowano kolonie i zimowiska, które także były realizowane w miejscu zamieszkania uczestników w czasie ferii zimowych.

W 1999 roku organizacja wypoczynku letniego dla dzieci i młodzieży przez Klub MARKUS obejmowała kolonie dwutygodniowe w Wierchomlii dwa turnusy, w Nowym Targu jeden turnus, w Grzybowie trzy turnusy i obóz wędrowny dla młodzieży w Bieszczadach[36]. Ogółem tego roku w wyżej wymienionym wypoczynku uczestniczyło 347 osób[37].

Natomiast w 2002 roku w ramach wypoczynku letniego w koloniach w Wierchomlii w III turnusie od 20 lipca do 2 sierpnia zorganizowano uczestnikom czynny wypoczynek, gdzie w programie były wycieczki piesze w góry i autokarowe do Krynicy, Zakopanego, Sądeckiego Parku Etnograficznego. Zwiedzano także Muzeum Pszczelarstwa w Gospodarstwie Pasiecznym „Sądecki Bartek” w Stróżach koło Grzybowa. Były również zajęcia na basenie kąpielowym w Nowym Sączu i w Parku Wodnym w Muszynie Złockie. W tym czasie 22 lipca 2002 roku, kolonistów odwiedził Rzecznik Praw Dziecka Paweł Jaros, dyrektor zespołu badań i analiz w biurze Rzecznika Praw Dziecka Mirosław Kaczmarek, główny specjalista w biurze Praw Dziecka Tomasz Kłos oraz burmistrz Piwnicznej Edward Bogaczyk. Wszyscy zapoznali się z realizacją o organizacji wypoczynku oraz spotkali się z uczestnikami kolonii i rozmawiali na temat działalności Rzecznika Praw dziecka oraz odpowiadali na pytania zadawane przez dzieci związane z prawami dziecka[38].

W ramach wypoczynku letniego i zimowego organizowane były obozy sportowe w Wierchomli i Szaflarach. Realizowano wtedy program typowy dla szkolenia sportowego w piłce nożnej i siatkowej. W Wierchomli był to obóz sportowy w piłkę nożną pod kierunkiem trenera Jarosława Gonsaka. Stanowił etap przygotowania drużyny do udziału w rozgrywkach ligowych trampkarzy[39]. W Szaflarach natomiast organizowano obozy sportowe w piłkę siatkową i koszykową[40]. Programy te realizowali trenerzy Krzysztof Świta i Arkadiusz Gralewski. Uczestnikom obozów organizowano obok treningów sportowych także gry, zabawy, wycieczki autokarowe do Zakopanego, Czorsztyna, Niedzicy, wycieczki piesze w góry oraz zajęcia na basenie kąpielowym. Młodzież chętnie angażowała się w wykonywanie postawionych im zadań ucząc się w ten sposób systematyczności i dyscypliny. Ze względu na zróżnicowane umiejętności techniczne i wieku uczestnikom stosowano ćwiczenia do potrzeb i możliwości zawodników, a łączenie grup podczas zajęć wpływało na ich integrację. Dzięki dobrej bazie szkoleniowej realizacja programu nie stwarzała problemu. Duży wybór sprzętu sportowego pozwolił na dobór ciekawych i nowych ćwiczeń chętnie wykonywanych przez uczestników zajęć[41].

Zimowiska w parafii, Klub MARKUS zorganizował między innymi od 25 stycznia do 5 lutego 1999 roku. W programie były zajęcia sportowe w piłkę siatkową dziewcząt, które prowadził trener Jerzy Kuźnik. Uczestniczyło w nich 28 dziewcząt. Spotkania odbywały się na Sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej nr 189 w Łodzi. Treningi zawierały doskonalenie techniki gry siatkarskiej, a mecze sparingowe były okazja do nawiązania znajomości z innymi grupami sportowymi i ograniem sportowym. Na zakończenie zimowisk uczestniczki otrzymały upominki w postacie skarpet siatkarskich[42].

Natomiast zimowiska w 2000 roku w parafii były zorganizowane od 31 stycznia do 11 lutego. Miejscem zajęć była Szkoła Podstawowa nr 189 i Dom Duszpasterski przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi. Program obejmował zajęcia sportowe, świetlicowe, wycieczki do kina oraz ciepły posiłek. Zajęcia trwały od poniedziałku do piątku w godzinach od 10 do 15[43].

Przed wyjazdami na wypoczynek letni i zimowy Klub MARKUS organizował spotkanie z uczestnikami i ich rodzicami. Informowano rodziców jakie przepisy regulują takie wyjazdy oraz o zgłoszeniu wypoczynku we właściwym Kuratorium Oświaty ze względu na miejsce trwania wypoczynku. Przedstawiano warunki w jakich będzie przebywać dziecko, program jaki będzie realizowany, listę rzeczy, które dziecko powinno zabrać ze sobą. Ustalano kwestię posiadania i korzystania w trakcie wypoczynku przez dziecko z telefonu komórkowego oraz dodatkowego ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków. Omawiano i ustalono kwestię kieszonkowego, przechowywania pieniędzy i wartościowych rzeczy oraz możliwość odwiedzin dziecka w placówce. Ustalano również sprawy związane ze zdrowiem, leczeniem, przyjmowaniem leków oraz z innymi nietypowymi zachowaniami dziecka, które mogły mieć wpływ na bezpieczeństwo dziecka lub powstawanie sytuacji niekomfortowych dla niego i innych uczestników[44].

Klub MARKUS jako organizator posiadał dokumentację poświadczającą kwalifikacje kierownika wypoczynku oraz wychowawców i wolontariuszy. Zapewniał bezpieczne i higieniczne warunki wypoczynku, zwracając uwagę na obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 1997 roku w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne[45]; Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych szkołach i placówkach[46]; Ustawę z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym[47]; Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 roku w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki[48]; Ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych[49]. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 września 2001 roku sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej[50]. Klub Markus organizując wypoczynek dla dzieci i młodzieży przestrzegał przepisów Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 stycznia 1997 roku w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, a także zasad jego organizowania i nadzorowania[51].

W formę działań ekologicznych Klubu MARKUS wpisują się też ekokolonie i ekozimowiska, Koło Młodych Ekologów oraz wystawy zdrowej żywności. Ekokolonie między innymi zorganizowano w Wierchomlii od 27 czerwca do 7 lipca 1998 roku i uczestniczyło w nich 53 osoby[52]. Ekozimowiska natomiast w Szaflarach od 24 stycznia do 6 lutego 1999 roku dla 55 uczestników[53]. Programy realizowane w ramach tej formy wypoczynku dla dzieci i młodzieży były przygotowywane i realizowane przez Barbarę Brylikowską.

Koło Młodych Ekologów działało w dwóch grupach. Jedna przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi, a druga w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla dzieci Słabosłyszących w Łodzi przy ul. Wólczańskiej 121. W ośrodku koło skupiało dzieci i młodzież pełno i niepełnosprawną, było więc kołem integracyjnym. Plan pracy koła był opracowany na cały rok, zajęcia odbywały się w grupie 10 osobowej po dwie godziny w tygodniu. Były to zajęcia laboratoryjne oraz wycieczki terenowe. Program był opracowany i realizowany przez nauczyciela geografii i ekologii oraz surdopedagoga Barbarę Brylikowską[54].

W ramach działalności Klubu Markus 11 grudnia 1999 roku odbyła się wystawa zdrowej żywności pn. „Czy wiesz co jesz?” w Domu Duszpasterskim przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi. Uczestniczyły w niej dzieci i młodzież z Koła Młodych Ekologów, grup świetlicowych i duszpasterskich. Na zakończenie przeprowadzono konkurs związany z reklamą wybranego produktu z wystawy. Za przygotowanie produktów i oprawę merytoryczną, wyjaśnienie pojęć „zdrowa żywność”, „konserwanty” napisów i wykresów oraz przebieg wystawy odpowiedzialna była Barbara Brylikowska i Małgorzata Kunach[55].

Klub MARKUS prowadził też bardzo żywą i atrakcyjną działalność turystyczną. Świadczą o tym różne, szeroko podejmowane inicjatywy i przedsięwzięcia związane z turystyką do których można zaliczyć: rajdy turystyczne piesze i rowerowe, obozy wędrowne, wycieczki, pielgrzymki. W ramach tej działalności turystycznej ustanawiano odznaki turystyczne oraz prowadzono działalność Koła Krajoznawczo – turystycznego HORYZONT.

Rajdy piesze i rowerowe Klub MARKUS organizował pod różnymi nazwami w: Łagiewnikach koło Łodzi, Wiśniowej Górze, Nowosolnej, na Wyspie Wolin i w Dzierżąznej koło Zgierza. Ten ostatni został zorganizowany 19 czerwca 1999 roku w ramach Święta Młodych. Przygotowano w nim dwie trasy, pierwsza obejmowała miejscowości: Lućmierz, Kolonia Ciosny, Dzierżązna, druga: Swędów, Wola Branicka, Dzierżązna. Uczestnicy otrzymali opis tras, okolicznościowy znaczek i czapeczkę, punkty na odznakę turystyki pieszej oraz dyplom uczestnictwa. Rozdano także nagrody za najliczniejszą grupę czy dla najstarszego i najmłodszego uczestnika. Natomiast V Archidiecezjalny Rajd zorganizowany w dniach od 12 maja do 8 czerwca 2002 roku był związany z odznaką turystyczną „Poznajemy Archidiecezję Łódzką” i dotyczył odwiedzenia w tym czasie oraz poznania wszystkich kościołów znajdujących się w dekanacie zamieszkania uczestnika[56]. Natomiast raj „Pożegnanie Lata” w Roku Jubileuszowym zorganizowany 23 września 2000 roku, obejmował trasę pieszą i rowerową. Uczestnicy otrzymali opis trasy, pamiątkowy znaczek oraz punkty na Odznakę Turystyki Pieszej [57].

Obozy wędrowne były organizowane co roku w wakacje dla młodzieży w Bieszczadach. Celem ich było poznanie tej części regionu Polski jak również czynny wypoczynek i rekreacja połączona z umacnianiem kondycji zdrowotnej. W 2001 roku w tej formie wypoczynku od 24 czerwca do 8 lipca uczestniczyło 20 osób młodzieży z gimnazjum i szkół średnich pod opieką Leszka Brylikowskiego i Małgorzaty Bukowskiej[58].

W roku Prymasa Tysiąclecia klub ustanowił Odznakę Turystyczną im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego[59]. Celem odznaki było upamiętnienie jego życia i działalności oraz przybliżenie turystom postaci i miejsc z nim związanych. Odznaka byłą trzy stopniowa, brązowa, srebrna i złota. Podstawą do otrzymania odznaki była kronika prowadzona przez zdobywającego w dowolnej formie. Ubiegający się o nią musiał udokumentować obecność w poszczególnych obiektach zbierając miejscowe pieczątki. Potwierdzenia mogła również dokonywać osoba uprawniona, jak kierownik wycieczki, instruktor krajoznawstwa, przewodnik turystyki kwalifikowanej. Potwierdzeniem zwiedzania danych obiektów, miejscowości lub uczestnictwa w uroczystościach, wystawach mogły być także własne opisy, notatki, fotografie, pocztówki, bilety wstępu. Odznaka w stopniu złotym przyznawana była także honorowo za ciekawe opracowania popularyzujące postać Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Zdobywanie odznaki rozpoczęło się 1 stycznia 2001 roku. W stopniu brązowym otrzymało 352 osoby, srebrną 239 osób i złotym 206 osób. Świadczy to, że cieszyła się wyjątkowo dużą popularnością[60].

Odznaka turystyczna „Poznajemy Archidiecezję Łódzką” połączona była z wycieczkami, rajdami krajoznawczo-turystycznymi i pielgrzymkami na terenie archidiecezji łódzkiej. Celem jej było obok upowszechnienia turystyki wśród dzieci i młodzieży, także zainteresowanie uczestników zdobywaniem odznak turystycznych oraz poznanie archidiecezji łódzkiej przez zwiedzanie kościołów, zabytków, sztuki sakralnej, miejsc pamięci, tradycji, pomników religijnych. Dzięki tej formie działalności klub MARKUS upowszechniał dorobek artystyczny archidiecezji łódzkiej oraz materialne dziedzictwo kościoła łódzkiego[61].

Z kolei odznaka turystyczna „Śladami Sługi Bożej Wandy Malczewskiej” została przygotowana w formie graficznej i miała się ukazać 1 lutego 2002 roku z okazji 180 rocznicy urodzin sługi bożej Wandy Malczewskiej związanej z Parznem. Uczestnicy zdobywając tę odznakę zwiedzaliby miejsca i obiekty związane z jej życiem i działalnością. Ostatecznie jednak nie została upubliczniona[62].

W ramach działalności turystycznej Klubu MARKUS 1 września 2000 roku zostało utworzone także Koło Krajoznawczo-Turystyczne HORYZONT. Każdego miesiąca organizowało i uczestniczyło w różnych imprezach krajoznawczo–turystycznych. Były to przeważnie wycieczki piesze, rowerowe i autokarowe. Uczestnicy tej formy działalności systematycznie spotykali się raz w tygodniu omawiając sprawy organizacyjne grupy oraz organizując spotkania świąteczno–noworoczne, andrzejkowe i mikołajkowe. Czynnie także włączali się w organizacje rajdów pieszych i turystycznych w ramach działalności Klubu MARKUS[63].

Ciekawą formą działalności Klubu MARKUS był Parafialny Bieg Rodzinny oraz wspólne wyjazdy pod nazwą Majówka i Pożegnanie Lata. Pierwszy Parafialny Bieg Rodzinny został zorganizowany 2 czerwca 1996 roku w parafii św. Marka w Łodzi z okazji Dnia Dziecka. Start i meta były przy kościele od ulicy Urzędniczej. Trasa przebiegała ulicami Prusa, Sędziejowską i Urzędniczą. Uczestnicy startowali w kategorii rodzinnej i wiekowej. Dla zwycięzców były nagrody jak również dla najmłodszego i najstarszego uczestnika. Po zakończeniu biegu był program artystyczny dla dzieci „O złotej rybce, chciwej i nieuczciwej” w wykonaniu aktorów Magdy Sieroszewskiej, Elżbiety Nizioł i Euzebiusza Olszewskiego. Po ogłoszeniu wyników i rozdaniu nagród uczestnicy wzięli udział w nabożeństwie czerwcowym i mszy świętej z nauką, po której odbył się koncert zespołów muzycznych. Całe spotkanie zakończono wspólną modlitwą i Apelem Jasnogórskim[64].

Majówka i Pożegnanie Lata były formami, które polegały na zorganizowaniu dla dzieci i młodzieży pod opieką wychowawców wyjazdu w wybrane miejsce poza parafią odpowiednio przygotowane na realizację wyznaczonych zadań. Były to miejsce: Wiśniowa Góra, Grotniki i Parzno. W programie zawsze była Msza święta, gry, zabawy, rozgrywki sportowe oraz ognisko z pieczeniem kiełbasek. Spotkania kończyły się wspólną modlitwą i błogosławieństwem.

Przykładem tutaj może być Majówka Parafialna zorganizowana na wyjeździe w Ośrodku Sportowym RELAX w Wiśniowej Górze w 2000 roku. W jej programie był rajd pieszy, turniej w piłce nożnej i siatkowej, pokaz Bractwa Rycerskiego Ziemi Łódzkiej LODZIA, konkursy plastyczne, teatrzyk, gry, zabawy oraz ognisko z pieczeniem kiełbasek. Grupa teatralna przedstawiła scenkę pt. „W poszukiwaniu utraconej miłości mamy i taty”. Konkursy plastyczne były związane z tematem „Jesteśmy rodziną”, „Darem jest dziecko” oraz „Dziękuję ci za to, że jesteś”[65].

W formę działalności Klubu MARKUS wpisuje się także kurs dla kandydatów na wychowawców wypoczynku letniego i zimowego[66]. Został zorganizowany w dniach od 24 maja do 14 czerwca 1997 roku. Uczestniczyło w nim 32 osoby. Zajęcia prowadzili nauczyciele, instruktorzy i wychowawcy z doświadczeniem i praktyką, którzy byli zatwierdzeni przez Kuratorium Oświaty w Łodzi. Po ukończeniu kursu uczestnicy otrzymali stosowne zaświadczenia uprawniające do podjęcia zadań wychowawcy na koloniach i zimowiskach[67].

Wymieniając różne formy działań Klubu MARKUS należy również zauważyć i podkreślić, że aktywnie współpracował z katechetami ze szkół podstawowych nr 24, 54 i 77 przy parafii św. Marka w Łodzi. Współpraca ta przyczyniała się do propagowania działalności klubu w tych szkołach. Powstawały gazetki ścienne informujące o zajęciach poszczególnych sekcji sportowych i innych formach działalności. W listopadzie 1995 roku katechetki przeprowadziły w szkołach z inicjatywy klubu, konkurs plastyczny pt. „Człowiek odpowiedzialny za świat”. Rozstrzygnięcie jego nastąpiło 23 grudnia po mszy świętej roratniej. Była to dodatkowa okazja do uczestniczenia w eucharystii i modlitwie w ramach działalności klubu. Po ogłoszeniu wyników i rozdaniu nagród zrobiono w kościele wystawę najlepszych prac[68]. W podobny sposób przeprowadzono w marcu 1996 roku konkurs recytatorski i wiedzy o Janie Pawle II[69].

Forma działalności duszpasterskiej Klubu MARKUS była inspirowana przez księdza Tadeusza Słobodzińskiego i obejmowała organizowanie mszy świętych, głoszenie Słowa Bożego, modlitwę, spotkania świąteczno–noworoczne, pielgrzymki, skupienia rekolekcyjne oraz stałą obecność duszpasterza wśród dzieci i młodzieży. W związku z inauguracją działalności Klubu MARKUS 22 czerwca 1995 roku zorganizowano turniej w piłkę nożną o puchar wojewody miasta Łodzi z udziałem drużyn ze szkół podstawowych nr 24, 54, 77 i drużyny klubowej. Mecze były rozgrywane na boisku przy szkole podstawowej nr 24. Natomiast wieczorem tego samego dnia w kościele św. Marka została odprawiona msza święta w intencji klubu MARKUS zakończona koncertem piosenki religijnej. Trzeba również podkreślić, że w każdy drugi piątek miesiąca ks. Tadeusz Słobodziński sprawował mszę świętą dla dzieci, młodzieży, instruktorów, trenerów i wychowawców z klubu, którzy licznie i czynnie w niej uczestniczyli[70].

Z okazji świąt Bożego Narodzenia organizowano spotkania świąteczno–noworoczne dla dzieci i młodzieży z grup sportowych i duszpasterskich oraz dla ich rodziców, wychowawców, opiekunów, trenerów i instruktorów. Program zawsze obejmował mszę świętą, naukę, dzielenie się opłatkiem, jasełka, koncert kolęd i agapę. Na jedno takie spotkanie 11 stycznia 1998 roku zaproszony był do parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi ksiądz Włodzimierz Kujawin jako archidiecezjalny duszpasterz młodzieży. Przewodniczył mszy świętej i wygłosił naukę. Jasełka pt. „Noc nad Betlejem” przygotowała i przedstawiła grupa teatralna ze świetlicy[71].

Działalności Klub MARKUS w tej formie przejawiała się także w organizowaniu pielgrzymek do Częstochowy na Jasną Górę i do sanktuarium maryjnego w Licheniu. Były to wyjazdy dzieci i młodzieży ze świetlicy oraz z grup sportowych z okazji miedzy innymi ogólnopolskiej pielgrzymki sportowców organizowanej przez Katolickie Stowarzyszenie Sportowe Rzeczpospolitej Polskiej. W takiej pielgrzymce 6 maja 1995 roku uczestniczyli po raz pierwszy sportowcy, dzieci i młodzież zrzeszona w nowo powstającym Klubie MARKUS wraz z wychowawcami, trenerami i z duszpasterzem księdzem Tadeuszem Słobodzińskim. W programie była msza święta w kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej, droga krzyżowa oraz spotkanie w auli Jana Pawła II. W nawiązaniu do tematu bieżącego Roku Duszpasterskiego głos zabrali między innymi Stanisław Terlecki, Marian Kasprzyk, Jan Szczepański, Jacek Fuglewicz. Wypowiadali się na temat posłannictwa sportowca, trenera i działacza sportowego w Kościele[72].

Natomiast na Jubileuszowej pielgrzymce sportowców 16 maja 2000 roku obecni byli ksiądz biskup Andrzej Śliwiński jako prezes KSS RP, ksiądz Mirosław Mikulski[73], kapelan sportu polskiego, Mieczysław Nowicki, minister Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu, były mistrz olimpijski w kolarstwie, przedstawiciele władz lokalnych, działacze i znani sportowi, między innymi Jan Szczepański, bokser, Zygmunt Smalcerz, mistrz olimpijski w podnoszeniu ciężarów, Artur Wajda, motocyklowy mistrz Polski oraz dzieci i młodzież z Parafialnych Klubów Sportowych. Archidiecezję Łódzką na pielgrzymce reprezentowali sportowcy z Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS, który działał przy parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi. Wśród nich był trener Jerzy Kuźnik oraz ks. Tadeusz Słobodziński jako duchowy opiekun MARKUSA. Po mszy świętej w auli Jana Pawła II odbyło się spotkanie podczas którego sportowcy podzieli się swoimi doświadczeniami. Natomiast ks. Edward Pleń mówił o świętości w sporcie i przypomniał, że katolickie stowarzyszenia sportowe stawiają sobie za cel nie tylko sportowe rozgrywki ale przede wszystkim przemianę środowiska w którym żyją, rodzinnego i szkolnego w duchu Chrystusowej Ewangelii. Pielgrzymka zakończyła się jak zawsze drogą krzyżową na wałach Jasne Góry i modlitwą przed Cudownym Obrazem zawierzającą Matce Bożej każde ludzkie serce zaangażowane na rzecz sportu[74].

Wymienione i scharakteryzowane formy działań Klubu MARKUS skutecznie realizowały jego cele i zamierzenia jakie sobie stawiał w pracy z dziećmi i młodzieżą. Uwzględniały one cząstkowo funkcję wychowawczą, ewangelizacyjną i kulturalno–oświatową, które będą przedmiotem głębszej analizy w trzecim rozdziale niniejszej pracy.

 

 

[1] Zob. Rozkład zajęć grup sportowych Parafialnego Klubu Sportowego stan na 1 grudnia 1995 roku, Mps ArchM.

[2] Zob. Lista członków Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1996 roku, Mps ArchM.

[3] Zob. Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1996 roku, Mps ArchM.

[4] Zob. Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1997 roku, Mps ArchM.

[5] Zob. Centrum Parafiadowe, potwierdzenie przyjęcia udziału Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w VII Międzynarodowej Parafiadzie Dzieci i Młodzieży w Warszawie (5.06.1995), Mps ArchM.

[6] Zob. Terminarz rozgrywek trampkarzy, grupa III na sezon 1995/1996; Komunikat Łódzkiego Związku Piłki Nożnej nr 2/95 (30.11.1995), Mps ArchM, s. 4.

[7] Zob. Życie i dzieło pijara księdza Stanisława Konarskiego. W trzechsetną rocznicę urodzin, red, J. Taff, Warszawa 2001.

[8] Zob. Regulamin, 1 Łódzka Parafiada Dzieci i Młodzieży (27.05.2000), Mps ArchM.

[9] Sprawozdanie z realizacji imprezy sportowej na zlecenie Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki, 1 Łódzka Parafiada Dzieci i Młodzieży (8.06.2000), Mps ArchM, s. 2.

[10] Zob. Regulamin I Mistrzostw Archidiecezji Łódzkiej w tenisie stołowym dla ministrantów WSD 98, Mps ArchM.

[11] Sprawozdanie z I Mistrzostw Archidiecezji Łódzkiej w tenisie stołowym dla ministrantów WSD 98 (10.04.1998), Mps ArchM, s. 2.

[12] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1998 roku, Mps ArchM, s. 3.

[13] Zob. Sprawozdanie z realizacji imprezy sportowej na zlecenie Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki, III Mistrzostwa archidiecezji Łódzkiej w tenisie stołowym dla ministrantów WSD 2001 (10.04.2001), Mps AM.

[14] Zob. Regulamin halowego turnieju piłki nożnej dla ministrantów WSD ’99, Mps ArchM.

[15] Zob. Regulamin rozgrywek sportowych Święta Młodości w dniach od 22 do 24 maja 1998 roku, Mps ArchM.

[16] Zob. Program turnieju sportowo–rekreacyjnego fair play o puchar REXPOLU pod hasłem „ Ćwicz, graj i śpiewaj razem z nami” (14.01.1997), Mps ArchM.

[17] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1997 roku, Mps, ArchM, s. 3.

[18] Zob. Prezydent Miasta Łodzi, zaświadczenie o wpisie do ewidencji placówek niepublicznych (25.11.1999), Mps ArchM.

[19] Zob. Karta informacyjna niepublicznej placówki opiekuńczo–wychowawczej Parafialnej Świetlicy ŚWIATEŁKO (17.07.2000), Mps ArchM.

[20] Zob. Informator zajęć grup Świetlicy Parafialnej SWIATEŁKO (27.09.1998), Mps ArchM, zob. Program zajęć teatralno–muzycznych na rok szkolny 2000/2001, Rps ArchM.

[21] Zob. Lista osób i ich kwalifikacje do realizacji programu Świetlicy Parafialnej ŚWIATEŁKO w roku szkolnym 2000/2001. Mps ArchM.

[22] Zob. Informator, Mikołajki dla dzieci (6.12.1997), Mps ArchM

[23] Zob. Informator, Grupa plastyczna AKWARELKI zaprasza dzieci na wycieczkę do ZOO i ogrodu botanicznego (29.11.1997), Mps ArchM.

[24] Zob. Informator, Dzień Matki w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi (26.05.1997), Mps ArchM.

[25] Zob. Sprawozdanie z działalności Świetlicy Parafialnej ŚWIATEŁKO w 2001 roku, Mps ArchM.

[26] Zob. Informator, IX Ogólnopolski Festiwal Kolęd i Pastorałek w Będzinie (21. 01.2003), Mps ArchM.

[27] Zob. Informator, Koncert organowy w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi dnia 19 października 1997 roku. Mps ArchM.

[28] Zob. Informator, zapraszanie dzieci, młodzież i dorosłych na wspólne andrzejkowe śpiewanie (29.11.1997), Mps ArchM.

[29] Informator, Miłość radością życia, adwentowy wieczór poezji (14.12.1997), Mps ArchM.

[30] Informator, Koncert kolęd w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi (7.01.2001), Mps ArchM.

[31] Zob. Informator, Konkurs plastyczny, pt. „Jan Paweł II–papież” (15.09.2001), Mps ArchM

[32] Zob. Informator, Konkurs na szopkę betlejemską (21.12.1998), Mps ArchM.

[33] Zob. Informator, Konkurs plastyczny na stację drogi krzyżowej (20.03.1999), Mps ArchM.

[34] Sprawozdanie z działalności Świetlicy Parafialnej ŚWIATEŁKO w 2001 roku, Mps ArchM, s. 2.

[35] Zob. Informator, Baw się razem z nami „Ostatki 98” (24.02.1998), Mps ArchM.

[36] Zob. Informator, Parafialny Klub Sportowy MARKUS, Wakacje ’99, Mps ArchM.

[37] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1999 roku, Mps ArchM, s. 3.

[38] Sprawozdanie merytoryczne z realizacji zadania związanego z dotacją Kuratorium Oświaty w Łodzi na organizację wypoczynku letniego (12.09.2002), Mps ArchM, s. 2.

[39] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1996 roku, Mps AM, s. 3.

[40] Zob. Informacje o wypoczynku letnim dla dzieci i młodzieży w roku 2001 organizowanym przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS w Łodzi, Mps, ArchM.

[41] Zob. Sprawozdanie z realizacji zadania na zlecenie Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki, Załącznik nr 5 (10.09.1999), Mps ArchM.

[42] Zob. Sprawozdanie z zajęć sportowych Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS podczas ferii zimowych (2.02.1999), Mps AM.

[43] Zob. Informator, Zimowiska sportowo – świetlicowe w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi, 31.01.2000), Mps ArchM.

[44] Zob. Regulamin wypoczynku letniego i zimowego organizowanego przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS, Mps ArchM.

[45] Dz. U. z 1997 r. Nr 57, poz. 358.

[46] Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69.

[47] Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908.

[48] Dz. U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516.

[49] Dz. U. z 1997 r. Nr 223, poz. 2268.

[50] Dz. U. z 2001 r. Nr 101, poz. 1095.

[51] Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 67.

[52] Zob. Program ekokolonii organizowanych przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS, Mps ArchM; zob. Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1999 roku, Mps ArchM.

[53] Zob. Program ekozimowsk organizowanych przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS, Mps ArchM.

[54] Zob. Program działalności Koła Młodych Ekologów, Mps ArchM.

[55] Zob. Program wystawy „Czy wiesz ci jesz?”, Mps ArchM.

[56] Zob. Regulamin V Archidiecezjalnego Rajdu „Poznajemy Archidiecezję Łódzką” w dniach od 12 maj do 8 czerwca 2002 roku, Mps ArchM.

[57] Zob. Regulamin Rajdu „Pożegnanie Lata” (23.09.2000), Mps ArchM.

[58] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 2001 roku, Mps ArchM, s. 3; zob. Program obozu wędrownego Bieszczady 2001, Mps ArchM.

[59] Zob. Regulamin odznaki turystycznej im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Mps ArchM.

[60]Zob. Księga weryfikacji odznaki turystycznej im Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Mps ArchM.

[61] Zob. Regulamin odznaki turystycznej Poznajemy Archidiecezję Łódzką, Mps ArchM.

[62] Zob. Regulamin odznaki turystycznej Śladami Sługi Bożej Wandy Malczewskiej, Mps ArchM.

[63] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 2000 roku, Mps ArchM, s. 5

[64] Zob. Informator, Parafialny Bieg Rodzinny (2.06.1996), Mps ArchM.

[65] Zob. Program, Majówka Parafialna (27.05.2000), Mps ArchM.

[66] Zob. Informator, program kursu przygotowawczego dla kandydatów na wychowawców placówek wypoczynku dla dzieci i młodzieży organizowanego przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS w terminie od 24 maja do 14 czerwca 1997 roku, Mps ArchM.

[67] Zob. Lista osób, które ukończyły kurs dla kandydatów na wychowawców placówek wypoczynku dla dzieci i młodzieży zorganizowanego przez Parafialny Klub Sportowy MARKUS w Łodzi od 24 maja do 14 czerwca 1997 roku, Mps ArchM.

[68] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1995 roku, Mps ArchM, s. 2.

[69] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1996 roku, Mps ArchM, s. 3.

[70] Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS od 18 maja do 31 lipca 1995 roku, Mps ArchM, s. 2.

[71] Zob. Informator, Spotkanie świąteczno–noworoczne dla grup sportowych i duszpasterskich w parafii Trójcy Przenajświętszej w Łodzi (18.01.1998), Mps ArchM.

[72] Zob. Program V pielgrzymki sportowców na Jasną Górę (6.05.1995), Mps ArchM, Sprawozdanie z działalności Parafialnego Klubu Sportowego MARKUS w 1995 roku, Mps ArchM, s.4.

[73] Zob. Być księdzem... (Z księdzem Mirosławem Mikulskim rozmawia Stanisław Krajski), Warszawa 2012.

[74] Mj, Sportowcy na Jasnej Górze, „Express Ilustrowany” 2000, nr 112, s. 5.

PARAFIA ŚWIĘTEGO KRZYSZTOFA W TUSZYNIE LESIE

UL. 3 MAJA 18, 95-080 TUSZYN, TEL. 797 591 762