Ks. Tadeusz Słobodziński

2. Parafia środowiskiem wychowawczym

Pojęcie „parafia” określa wspólnotę wiernych w Kościele partykularnym pod opieką proboszcza. Jako lokalna wspólnota i komórka diecezji jest ona podstawnym miejscem urzeczywistniania się Kościoła[1].

Środowisko wychowawcze toodrębne środowisko społeczne, które grupa wytwarza dla osobnika mającego zostać jej członkiem po odpowiednim przygotowaniu”[2]. Istotną cechą środowiska wychowawczego jest społeczna kontrola i celowa regulacja bodźców i wpływów środowiskowych. Środowisko wychowawcze to „złożony układ powtarzających się lub względnie stałych sytuacji, do których człowiek rozwijający się przystosowuje się czynnie w wychowawczym okresie życia”[3]. Jest ono określane także jako ogół sytuacji wychowawczych, które działając na jednostkę powodują określone przeżycia psychiczne[4].

Dlatego parafia wraz ze wszystkimi swoimi funkcjami i wszelkimi zadaniami przez duszpasterstwo i ewangelizację, przez naturę swego życia religijnego jaki i przez zamierzoną działalność wychowawczą staje się środowiskiem wychowawczym[5]. Do elementów tworzących środowisko wychowawcze parafii należy przepowiadanie Słowa Bożego, sprawowanie liturgii, diakonia, działalność kulturalno-oświatowa, administracyjno-gospodarcza i rekreacyjna.

Kościół staje się rzeczywistością przez żywe środowisko parafialne. Przepowiadanie słowa Bożego, sprawowanie liturgii i posługa pasterska są podstawowymi funkcjami parafii (zob. KK 26; DK 5-6; DB 30; DM 15). Przepowiadanie Słowa Bożego ma prowadzić parafian do wiary i wzmacniać ich w codziennym życiu. Sobór Watykański II zaleca, by głosząc Słowo Boże „dostosowywać odwieczną prawdę Ewangelii do konkretnych warunków życia” (DK 3). Przepowiadanie musi mieć nie tylko charakter kerygmatyczny, ale również egzystencjalny. Wychowawca zajmując się konkretnym wychowankiem i jego problemami życiowymi, wychodzi od sytuacji słuchacza i wydarzeń z jego życia, by później wyjaśnić Słowo Boże i aplikować je do codziennego życia. W ten sposób przenosi on propozycje teologii antropologicznej do duszpasterstwa parafialnego, aby współczesnemu człowiekowi mówić o Bogu na płaszczyźnie i w kontekście jego własnych doświadczeń[6].

Od jakości nauczana w środowisku parafialnym zależy rozwój wspólnoty parafialnej i religijności parafian do niej należących. Wobec powyższego nauczanie parafialne ma przyczyniać się do „budowania wspólnoty, dowartościowania katechizacji dorosłych, większego zaangażowania laikatu oraz wychowania do wyboru wśród wielu możliwości społeczeństwa pluralistycznego”[7].

Przepowiadanie słowa Bożego jest podstawowym zadaniem każdego chrześcijanina. Nakaz misyjny „Idźcie i nauczajcie wszystkie narody” (Mt 28,19) skierowany do apostołów i ich następców dotyczy zarówno duchownych, jak i świeckich członków Kościoła (KK 22, KKK 888), by słowem i życiem głosili Ewangelię, a słuchających ich wychowywali w wierze. Parafia jako wspólnota ludzi wierzących, ożywiana duchem apostolskim wezwana jest do przepowiadania i świadectwa wiary. W czasach współczesnych duże znaczenia ewangelizacyjne mają żywe wspólnoty kościelne, grupy parafialne, ruchy i stowarzyszenia. Należy je więc dowartościować i popierać w parafiach, gdzie realizują swoją misję w różnych formach w duszpasterstwie dzieci i młodzieży kształtujący ich wiarę, modlitwę i życie sakramentalne.

Drugi element wychowawczy środowiska parafialnego to sprawowanie liturgii. Liturgia stanowi centrum całego życia parafialnego, ma charakter wspólnotowy i społeczny oraz jest szkołą wiary i miłości[8]. Wychowanie parafian przez liturgię „jest metodą wychowania integralnego i posiada nieporównywalnie wyższą skuteczność aniżeli nauczanie werbalne. Klimat jednak liturgicznej formacji domaga się aktywnego zaangażowania uczestników, ich świadectwa wiary i wypowiedzi także w symbolicznym i obrzędowym wymiarze świętych misteriów”[9]. Trzeba podkreślić, że liturgia wychowuje do dziękczynienie i uwielbienia za wszelkie dobro otrzymane od Boga i ludzi. Modlitwy eucharystyczne kształtują słuchających postawę do ofiary i bezinteresownego daru z siebie innym na wzór Chrystusa. Liturgia zatem wychowuje do czynnej miłości, do daru osobistej modlitwy, do materialnego wsparcia potrzebujących. Wychowuje także do bycia we wspólnocie, uwrażliwia na ważność i potrzebę wspólnoty.[10]

W środowisku wychowawczym jakim jest parafia na płaszczyźnie sprawowania liturgii istnieje jednak ciągła potrzeba wychowania do czynnego i pogłębionego uczestnictwa w praktykach religijnych. Trzeba więc dowartościować liturgię, docenić jej wspólnotowy charakter wychowujący do wiary i życia chrześcijańskiego[11].

W trzecią podstawową część środowiska wychowawczego parafii wpisuje się działalność pasterska, która jest świadectwem autentycznego życia wiary i przeżywanej liturgii. Działalność charytatywna bowiem ujawnia wśród parafian miłość miłosierną uważaną za istotny element życia religijnego chrześcijan i ważny czynnik kształtowania parafii jako wspólnoty odpowiedzialnej wzajemnie za siebie, a zwłaszcza za potrzebujących. „Dla pełni życia chrześcijańskiego i realizacji nowej wizji parafii trzeba zdecydowanie, bez ociągania się i wszelkimi środkami rozbudzić i potęgować miłosierdzie czynne jako czynnik formowania komunii parafialnej i pełni jej życia”[12]. Wymiar wychowawczy działalności pasterskiej ma na celu więc kształtowanie u parafian postawy charytatywnej oraz uwrażliwiania ich na potrzebę miłości czynnej wobec wszystkich potrzebujących wsparcia materialnego czy duchowego[13]. Zatem wychowanie wiernych do praktykowania szczerej i czynnej miłości jest jednym z istotnych celów duszpasterstwa parafialnego.

Sobór Watykański II wzywa kapłanów do wychowywania chrześcijan, by „nie żyli tylko dla siebie, lecz aby według wymagań nowego prawa miłości, każdy tak jak otrzymał łaskę, służył nią drugiemu i aby w ten sposób wszyscy po chrześcijańsku wypełniali swe obowiązki w społeczności ludzkiej” (DK 6). Duszpasterze zatem mają przypominać wiernym o obowiązku miłości bliźniego, o znaczeniu miłości w życiu społecznym, inspirować dzieła miłosierdzia oraz organizować pomoc charytatywną dla ludzi potrzebujących i chorych[14]. Jest to ważne zadanie kapłanów, by powierzonych im wiernych wychowywali do takiego zjednoczenia w miłości, aby sami obdarzali się nawzajem czcią i miłością braterską (zob. Rz 12, 10).

Kapłani nauczając reprezentują Chrystusa, który jest pierwszym nauczycielem i wychowawcą Ludu Bożego, który mówi „uczcie je zachowywać wszystko, co wam przykazałem” (Mt 28, 20). Dotyczy to również przykazania miłości, dlatego soborowy dekret wzywa kapłanów do takiej troski o wiernych, aby każdy z nich „został doprowadzony w Duchu Świętym do rozwoju swego własnego powołania zgodnie z Ewangelią, do szczerej i czynnej miłości” (DK 6). Zatem duszpasterz korzystając z wszelkich możliwych form nauczania w parafii ma wzbudzać i ożywiać w swoich podopiecznych świadomość odpowiedzialności za innych. Wynika z tego również to, że jakość działalności pasterskiej można mierzyć tym, w jakim stopniu rzeczywiście pobudza ona do czynnej miłości, pogłębi ją i wzmacnia[15]. Nie ma gorszego świadectwa o wspólnocie parafialnej, jak uśmiercona posługa charytatywna. Jak bowiem może wspólnota parafialna sprawować Ucztę Miłości każdego dnia, jeżeli w tej samej wspólnocie ktoś cierpi głód, samotność albo brakuje mu elementarnej pomocy w chorobie i cierpieniu?. Eucharystia, która jest źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego, przeżywana w duchu i prawdzie zbliża ludzi do siebie i czyni wspólnotę parafialną coraz bardziej zjednoczoną ze sobą. Jej członkowie wtedy są wrażliwi do tego stopnia, że potrafią zauważyć współbrata w potrzebie i przyjść mu z pomocą [16].

Obok tych podstawowych elementów, które tworzą środowisko wychowawcze parafii istnieją również inne takie jak: ekstensywne, społeczne i uzupełniające, obejmujące „różne pozareligijne dziedziny życia i aktywności ludzi w lokalnym środowisku”[17]. Uzupełniające mają charakter zmienny, często zależą od warunków społeczno-kulturalnych, potrzeb parafian oraz roli i znaczenia parafii.

W działalności kulturalno-oświatowej w środowisku parafialnym mamy do czynienia z wychowaniem kulturalnym i estetycznym. Dokonuje się on przez organizowanie koncertów muzycznych, projekcje filmów, prelekcje rożnego rodzaju, wystawy, szkolenia, rozprowadzanie prasy katolickiej, organizowanie jasełek i misteriów, prowadzenie biblioteki, współorganizowanie dożynek. Natomiast element administracyjno-gospodarczy środowiska parafialnego wychowuje do odpowiedzialności za wspólne dobro materialne parafii i do aktywnej troski o nie. Widać to wyraźnie zwłaszcza w przypadku budowy kościoła[18].

Z kolei element rekreacyjny środowiska wychowawczego parafii związany jest przede wszystkim z wychowaniem fizycznym, sportem i turystyką. Ich walory wychowawcze są istotne w życiu współczesnego człowieka. Parafia jako środowisko wychowawcze jest doskonałym miejscem, w którym sport winien być w pewnej mierze obecny. Szczególną rolę w tej dziedzinie pełni duszpasterstwo sportu.



[1] R. Kamiński, Parafia, w: Leksykon Teologii Pastoralnej, red. W. Przygoda, .R. Kamiński, M. Fijałkowski, Lublin 206, s.587.

[2] F. Znaniecki, Socjologia wychowania, tom I, Warszawa 1973 s. 87.

[3] J. Pieter, Poznawanie środowiska wychowawczego, Wrocław - Kraków 1960, s. 72.

[4] K. Sośnicki, Istota i cele wychowania, Warszawa 1964, s. 49.

[5] B. Drożdż. Wychowawcza funkcja Kościoła w społeczeństwie pluralistycznym. Studium pastoralne, Legnica 1997, s. 168.

[6] A. Potocki, Parafia – podmiotem i miejscem katechezy, „Perspectiva - Legnickie Studia Teologiczno – Historyczne” 2006, nr 2, s. 88.

[7] Kamiński, Parafia, s. 593.

[8] K. Richter, Liturgia ośrodkiem życia wspólnoty parafialnej, „Liturgia Sacra” 1999 nr 1, s. 43.

  1. J. Kopeć, Liturgia źródłem i szczytem duchowego życia parafii, „Liturgia Sacra”, 1999 nr 2, s. 330; zob. W. Świerzawski, Ożywienie i pogłębienie wiary przez liturgię, „Colloquium Salutis. Wrocławskie Studia Teologiczne” 1979 nr 11, s.

[10] Potocki, Parafia – podmiotem i miejscem katechezy, s. 89.

[11] Kamiński, Parafia, s. 594.

[12] F. Wronowski, Miłość miłosierna. Czynnik formowania parafii nowoczesnej, Łomża 2000, s. 21.

[13] F. Wronowski, Diakonia miłości jako środek jednoczenia wspólnoty parafialnej, w: Miłość miłosierna, red. J. Krucina, Wrocław 1985, s. 177-191.

[14] Jan Paweł II, Prezbiter pasterzem wspólnoty. Katecheza środowa (19. 05. 1993), w: Wierzę w Kościół, s. 286-287.

[15] J. Charytański, Parafia wspólnotą przekazu wiary i życia chrześcijańskiego, w: Ewangelizacja, red. J. Krucina, Wrocław 1980, s. 209-225.

[16] W. Przygoda, Troska Prezbiterów o rozwój działalności charytatywnej Kościoła, „PERESPECTIVA. Legnickie Studia Teologiczno – Historyczne”, 2003, nr. s. 221.

[17] E. Firlit, Struktury parafialne i ich działalność, w: Kościół i religijność Polaków 1945-1999, red. W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski, Warszawa 2000, s. 112.

[18] Zob. K. Bełch, Dynamika przemian zachowań religijno-moralnych w warunkach tworzenia nowych parafii. Studium socjologiczne na przykładzie diecezji przemyskiej w latach 1966-1985, Przemyśl 1990.

PARAFIA ŚWIĘTEGO KRZYSZTOFA W TUSZYNIE LESIE

UL. 3 MAJA 18, 95-080 TUSZYN, TEL. 797 591 762