ks. Tadeusz Słobodziński

1. Troska Kościoła o wychowanie

dzieci i młodzieży przez sport i turystykę

 

 

Kościół założony przez Jezusa Chrystusa ma na celu działalność typowo religijną i religijno-moralną, aby prowadzić ludzi do zbawienia oraz przemieniać i odnawiać człowieka przez wiarę i miłość. „Kto się nie narodzi powtórnie, nie może wejść do Królestwa Bożego” (J 3, 3). W historii Kościoła i w czasach współczesnych są jednak sytuacje w których Kościół pragnie wpływać na życie narodowe, społeczne, państwowe, kulturalne, sportowe. Takie zaangażowanie Kościoła było i w pewnym stopniu zawsze będzie, bo „człowiek jest całością psychofizyczną i nie można go rozdzielić na dwie istoty: świecką i religijno-moralną”[1]. Te dwa wymiary życia człowieka, duchowy i fizyczny wzajemnie się przenikają i dlatego Kościół zabiega o odpowiednią kulturę oraz warunki życia swoich wiernych.

Działalność Kościoła przez głoszenie Królestwa prawdy, życia, świętości, łaski, sprawiedliwości, miłości i pokoju jest źródłem, z którego wypływa wszelkie dobro, czyniąc życie człowieka bardziej ludzkie[2]. W tę działalność Kościoła wpisuje się jego troska o chrześcijańskie wychowanie dzieci i młodzieży przez sport i turystykę.

Kościół zawsze żywo interesował się wychowaniem dzieci i młodzieży oraz problemami człowieka. Współczesne czasy stają się jednak wyzwaniem dla Kościół, który szuka nowych sposobów dotarcia do młodego człowieka.
Z tego powodu coraz częściej podejmuje zagadnienia i działania związane z wpływem sportu i turystyki na wychowanie młodego pokolenia w warunkach nie zawsze sprzyjających chrześcijańskim wartościom. Szczególnym miejscem realizacji tego zadania jest parafia jako środowisko wychowawcze. Natomiast duszpasterstwo sportu wyznacza konkretne kierunki działań związanych ze sportem i kulturą fizyczną.

1.Aspekty wychowawcze sportu w nauczaniu Kościoła

Urząd Nauczycielski Kościoła, czyli biskupi w łączności z Biskupem Rzymu, nauczając w imieniu Jezusa Chrystusa mają za zadanie przy pomocy Ducha Świętego pobożnie wsłuchiwać się w Słowo Boże, święcie go strzec i autentycznie interpretować (KKK 87). Zadaniem zaś wiernych jest z otwartym sercem i umysłem przyjmować nauczanie i wskazania przekazywane w różnych formach przez pasterzy Kościoła (KK 20).

Zgodnie z tymi wskazaniami w niniejszym paragrafie zostaną przedstawione aspekty wychowawcze sportu w nauczaniu Kościoła, który zawsze troszczył się o sport i wskazywał jego aspekty wychowawcze. Sport jako ważny element kultury masowej inspirował Kościół, by towarzyszyć sportowi i uczestniczyć w jego rozwoju przez wyznaczanie sobie celów i zadań wynikających z ewangelicznego przeslania.

Młodzież powinna kochać sport bo pozytywnie wpływa na duszę i ciało oraz należy podziwiać i chwalić ich ćwiczenia, bo dzięki temu człowiek unika lenistwa, które jest początkiem występków[3]. Papież Pius X widział w sporcie szansę dla rozwoju sfery duchowej, w zajęciach sportowych dostrzegał sposób nie tylko na odnowę sił fizycznych i duchowych, ale również szansę zapobiegania różnego rodzaju patologiom, które powstają z nudy i bezczynności[4].

Pius XI – był wyjątkowym rzecznikiem sportu i turystyki, który szczególnie interesował się rozwojem kultury fizycznej. Turystykę nazywał dobroczynnym sportem dla zdrowia duszy i ciała, przez którą siły się odnawiają i wzmacniają, a duch człowieka hartuje się do realizowania swoich obowiązków życia i właściwej postawy wobec różnych jego przeciwności[5]. Wskazywał również, że turystyka jest szkołą duchowego i moralnego wzrostu, dzięki której człowiek odnawiając siły fizyczne i duchowe pełniej realizuje swoje człowieczeństwo[6].

W wypowiedziach Pius XI pojawiało się określenie „asceza turystyki”. Papież tłumaczył to w ten sposób, że turystyka związana jest z wysiłkiem człowieka w celu pokonania wyznaczonej trasy, wzniesień, trudności wędrowania i noclegu, warunków atmosferycznych, wyżywienia. Temu wszystkiemu towarzyszą wysiłki ciała i ducha. Pokonywanie w czasie wędrowania wszelkich oporów zarówno fizycznych, jak i wewnętrznych, przyczynia się do kształtowania w człowieku pozytywnych cech takich jak: odwaga, hart ducha, aktywność czy łagodzenie charakteru. W turystyce człowiek odkrywa siłę do kształtowania swojego ducha w wymiarze moralnym. Pius XI zachęcał młodzież, aby ćwiczyła się w nauce ewangelii jak również i w sporcie, by nie zaniedbywała ani duszy ani ciała. Zwracał w ten sposób uwagę na równomierny rozwój ciał i duszy młodych ludzi[7].

Pius XI wskazywał także na ważną rolę wychowania fizycznego w procesie rozwoju dzieci i młodzieży. Postulował powoływanie różnych dzieł wychowawczych dla dzieci i młodzieży, między innymi stowarzyszeń i wszelkiego rodzaju instytucji celem kształtowana ich pod względem naukowym, literackim, artystycznym ale także i sportowym w religijnej pobożności[8]. Nauczanie papieża Piusa XI wpłynęło znacząco nie tylko na rozwój pedagogiki katolickiej, lecz również przyczyniło się na upowszechnienie kultury fizycznej i sportu w holistycznej edukacji młodego człowieka.

Pius XII widząc w swoich czasach dynamiczny rozwój sportu zwracał większą uwagę na jego rolę w służbie rozwoju człowieka, zwłaszcza w kontekście wychowania dzieci i młodzieży. Wyrażał w ten sposób głos Kocioła zatroskanego nie tylko o sprawy religijne i duchowe wiernych, ale również o ludzkie ciało i kulturę fizyczną[9]. Papież Pius XII nauczał, że z uprawiania sportu wypływa hartowanie i wzmacnianie ciała, wychowanie ducha, usprawnienie rozwoju umysłu, umiejętność wykorzystywania własnych sił, skupienie, rozwaga, refleksja, odwaga, usprawnienie woli i odporność na niewygody[10].

Jan XXIII także był zwolennikiem sportu i dostrzegał jego aspekty wychowawcze. Przed rozpoczęciem igrzysk olimpijskich w Rzymie w roku 1960 na placu św. Piotra do sportowców mówił o zaletach i przymiotach, które rozwijają się w człowieku przy pomocy gier sportowych. W wymiarze ciała sport wpływa na zdrowie, siłę, zwinność, zgrabność, wdzięk i piękno, a w aspekcie duchowym na wytrwałość, męstwo i sprawność w wyrzeczeniu się. W sporcie widział prawdziwe i mocne źródło cnót chrześcijańskie, które później łaska Boża czyni stałymi i owocnymi w życiu człowieka[11].

Nauczanie Soboru Watykańskiego II mało miejsca poświęca sprawom sportu i kultury fizycznej. Podkreśla jedynie znaczenie przesłania soboru dla chrześcijańskiego rozumienia kultury fizycznej. Sobór dowartościował naukę Kościoła odnośnie świata doczesnego, człowieka, jego ciała i aktywności. Człowiek będąc najwyższą wartością w świecie stworzonym, jest wezwany do aktywności na rzecz ziemi i doskonalenia siebie w wymiarze duchowym oraz cielesnym[12]. Sobór Watykański II zauważa rolę stowarzyszeń kultury fizycznej za ważny element w procesie edukacji młodych ludzi (DWCH 4). Świadczy to, że sport i kulturę fizyczną traktuje jako ważny środek wychowania dzieci i młodzieży.

Paweł VI był przychylnie nastawiony do sportu i jego wychowawczej roli. Zwracał uwagę na to, że wysiłek fizyczny jest związany z wysiłkiem moralnym dla dobra duchowego człowieka. Podziwiał także, aprobował i zachęcał do rozwoju sportu w różnych jego formach, a szczególnie w wychowaniu młodego pokolenia, skierowanego na harmonijny rozwój ciała i jego energii [13].

W nauczaniu Jana Pawła II sport zajmował ważne miejsce. Często poruszał problematykę sportową, a także spotykał się z ludźmi ze świata sportu. którzy pokazują siłę, uczciwość, samokontrolę oraz mają w wyjątkowy stopniu rozwinięte poczucie honoru, przyjaźni i braterskiej solidarności[14]. Traktował sport jako jedno z form aktywności życia ludzkiego, wskazując jednocześnie na relacje między sportem a wychowaniem, życiem religijnym, postawą chrześcijańską, społeczną czy obywatelską[15]. Jan Paweł II nauczał, że funkcja wychowawcza sportu jest szczególnie znana sportowcom. „Poza swoim charakterem igrzyskowym pociąga on za sobą rzeczywiście jako podkład idealny, kształtowanie autentycznych cnót ludzkich, jak prawość, wielkoduszność, twórczość, które splatają się harmonijnie z duchem ofiary, z opanowaniem siebie, ze wstrzemięźliwością, mającym na celu pełną formację osoby, otwartej w ten sposób na szersze horyzonty transcendencji i wiary”[16]

Jan Paweł II dużo poświęcał uwagi zagadnieniom sportowym. Spotkania ze sportowcami stanowiły dla Papieża dla okazję do przypomnienia o tym, jak ważny jest sport w dzisiejszym społeczeństwie. Kościół popiera wszystko co jest związane z człowiekiem dlatego posiada także orędzie dla sportowców, by w swoi życiu byli rzetelni, szczerzy, odnosili się do wszystkich z szacunkiem, panowali nad sobą w sporcie i współżyciu obywatelskim. Ponad to przypominał papież, że sport posiada wysoką wartość moralną i wychowawczą, jest szkołą cnót, ćwiczenie dla osiągnięcia sukcesów i zwycięstw ducha[17]. W przemówieniu do uczestników 85. Sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego 27 maja 1982 roku Jan Paweł II zwrócił uwagę, że sport to bardzo ważny czynnik wychowania moralnego i społecznego na płaszczyźnie osobowej, narodowej i międzynarodowej. Jako przejaw ludzkiej działalności powinien być autentyczną szkołą i stałą praktyką lojalności, szczerości, bezinteresowności i poszanowania[18].

Jan Paweł II spotykając się ze sportowcami mówił do nich, aby w swoim życiu odznaczali się prawością, uczciwością, doskonałością ducha oraz byli opanowani i doskonali w zachowaniu zachowując szacunek dla wszystkich. Wskazywał na sport, że sprzyja harmonijnemu rozwojowi ciała, jest uzupełnieniem wychowania i powinien przyczyniać się do budowania w świecie cywilizacji miłości. W zawodach sportowych zwycięsko ma wychodzić przede wszystkim człowiek ze swoimi wartościami, z pewnością, wzajemnym szacunkiem, wspaniałomyślnością oraz pięknem. Powinien również być połączony z życiem chrześcijańskim i być pomocą w integralnym wzroście osoby[19].

Jan Paweł II zatroskany o rozwój duchowy i moralny człowieka w czasach współczesnych wskazywał kierunki nowej ewangelizacji. Dotyczyła ona także sfery sportowej i najmocniej związana była z procesem wychowania. Wychowanie dzieci i młodzieży, aby przyniosło pozytywne rezultaty musi dostrzegać wartość sportu w wymiarze duchowym. Wychowawca i wszyscy zaangażowani na polu sportu winni patrzeć na wychowanka nie tylko w kategoriach fizycznych, ale także duchowych, aby mógł być należycie traktowany i zajmować właściwe miejsce w kulturze fizycznej. Sport winien służyć wychowaniu dzieci i młodzieży. Zajmującym się sportem Jan Paweł II życzył, aby sport „zawsze służył formacji młodego pokolenia, by wychowywał i pomagał w osiągnięciu osobistej dojrzałości i był zawsze szkołą cnót chrześcijańskich”[20]. Papież – Polak wskazywał na potencjał wychowawczy i duchowy sportu, jak również na jego wypaczenia, które mogą być przeszkodą dla wychowania i pełnego rozwoju człowieka, jak również dla jego radości życia, bo jak nauczał, „sport powinien sprawiać przyjemność i przynosić radość[21].

Sport uczy planowania i wysiłku dla osiągnięcia konkretnych celów. Tylko za cenę systematycznych, żmudnych ćwiczeń można uzyskać satysfakcjonujące wyniki, poprzedzone wielkimi wyrzeczeniami każdego dnia, przez całe lata. Ta logika sportu wyznacza logikę wychowania i życia, bo przecież bez wyrzeczeń nie można uzyskać liczących się wyników wychowawczych ani prawdziwej wychowawczej satysfakcji. Na wzór sportowca młody człowiek może dobrze zaplanować swoje życie i nauczyć się tej prawdy życia, że „za trud zasiewania jest radość żniwa”[22].

Jan Paweł II mówiąc na temat sportu kolarskiego podkreślił, że jest on, szkołą wstrzemięźliwości, siły woli, ciągłej ofiary jeżeli jest uprawiany z wytrwałością i miłością. W formie zaś turystycznej jest okazją do zawierania nowych przyjaźni i umacniania więzów braterskiej solidarności. Rywalizacja i rajdy mają być pomocą w życiu duchowym i wypełnianiu obowiązków społecznych, rodzinnych, religijnych [23]. W relacji między sportem a życiem Jan Paweł II nauczał, że sport jest dla człowieka a nie człowiek dla sportu. Sport ma, służyć człowiekowi dlatego godność osoby ludzkiej stanowi cel i miarę oceny każdej działalności sportowej. Zachęcał do dawania zawsze tego, co najlepsze w sporcie, aby stawał się cennym elementem łączenia sprawności fizycznych z talentami duchowymi[24].

W nauczaniu Jana Paweł II znajduje się również uwaga o ochronie ludzkiego ciała przed różnymi zamachami na jego integralność, „przed wszelkim wyzyskiem i bałwochwalstwem”[25]. Sport ma chronić słabych. Dlatego Jan Paweł II zachęcał działaczy, trenerów, sportowców, aby wspierali sport, który będzie chronił słabych, uwalniał młodych z sideł apatii i obojętności, kształtował wolę zdrowego współzawodnictwa, budził miłość do życia, uczył ofiarności, szacunku i odpowiedzialności oraz doceniał wartość każdego człowieka. Wszelkie zawody sportowe powinny odbywać się zawsze w sposób godny w atmosferze radości, przyjaźni i pokoju, a w zdrowej rywalizacji powinien zawsze odnosić zwycięstwo lepszy[26].

Sport rozwijając siłę fizyczną i umacniając charakter w relacji do życia religijnego nie powinien nigdy odwracać uwagi tych, którzy się nim zajmują od obowiązków duchowych[27]. Oznaczałoby to, że człowiek biegnie jedynie po to, aby zdobyć — jak pisze św. Paweł — «koronę przemijającą», zapominając, że chrześcijanin nigdy nie powinien tracić z oczu tej «nieprzemijającej» (por. 1 Kor 9, 25)”. Jan Paweł II zachęcał sportowców i wszystkich wierzących, którzy zajmują się różnymi formami aktywności sportowej do wysiłku duchowego, by nie zapominali o zgromadzeniu liturgicznym w Dniu Pańskim. „Człowiek wierzący, korzystając z godziwego i zasłużonego wypoczynku nie może zaniedbywać obowiązku świętowania. Przeciwnie, w Dniu Pańskim aktywność sportowa powinna mieć charakter pogodnej rozrywki, która pozwala spędzać razem czas i umacniać więzi wspólnoty, zwłaszcza rodzinnej”[28].

Papież Jan Paweł II zdecydowanie przeciwstawiał się etycznym zagrożeniom sportu. Wskazywał w swoim nauczaniu, że obok sportu, który pomaga człowiekowi, uszlachetnia jego ciało, służy wzniosłym ideałom, i jednoczy jest także sport, który szkodzi człowiekowi, poniża go i zdradza jego ciało, zabiega wyłącznie o zysk i dzieli[29].

Jan Paweł II patrzył na sport jak na część kultury, z pewnymi normami wartościami i wzorami, które wywodzą się z Pisma Świętego. Sport był dla Papieża dziedziną, w której na pierwszym miejscu pojawiał się człowiek, potrzebujący humanizacji i personalizacji w atmosferze środowiska opartego na pokoju, przyjaźni, sprawiedliwości i miłości. Jan Paweł II często przypominał o idei prawdziwego sportu. Jest on niezwykłym zjawiskiem skupiającym uwagę milionów ludzi i dlatego Kościół nie może zrezygnować z duszpasterstwa ludzi sportu i jego wychowawczych aspektów. Wyrazem docenienia roli tego zjawiska w dzisiejszym świecie było utworzenie w 2004 roku w Watykanie departamentu sportu w celu promocji sportu jako ważnego elementu rozwoju człowieka i współczesnej kultury. W ten sposób papież podkreślił znaczenie sportu w życiu Kościoła oraz wyraził nadzieję, że będzie on służył promocji sportu i kultury w rozwoju człowieka w służbie pokoju u braterstwa. Potencjał wychowawczy i kulturalny istniejący w sporcie jest cennym elementem wszechstronnego rozwoju człowieka w jego integralnym wzroście duchowym, intelektualnym, moralnym i społecznym. Znajduje znaczącą pozycję, w życiu osobistym jak i społecznym. Jest nowym polem działania Kościoła, polem nowej ewangelizacji[30].

Działania Kościoła ukierunkowane są szczególnie na to wszystko co ma znaczenie w kulturze i życiu człowieka w danej epoce. Dotyczy to bez wątpienia dziedziny sportu, dlatego Kościół interesuje się sportem, troszczy się o jego chrześcijańską wizję i dostrzega jego walory wychowawcze. W naszej analizie dotyczącej nauczania Kościoła na temat sportu poddajemy również wypowiedzi Episkopatów narodowych Włoch, Portugalii i Polski. Ukażemy w ten sposób zaangażowanie Kościołów lokalnych w poszukiwaniu wartości w sporcie.

Episkopat Włoch w 1995 roku w Liście pasterskim pod tytułem „Sport a życie chrześcijańskie”[31] zwraca uwagę na wielki potencjał edukacyjny sportu w procesie integralnego wychowania człowieka. Wychowanie jest zadaniem niełatwym, szczególne w czasach współczesnych. Troska Kościoła o chrześcijańskie wychowanie dzieci i młodzieży jest wpisana w jego misję, dlatego ważne jest, by Kościół był świadomy znaczenia sportu w ramach wychowania[32].

Nie należy przeceniać i zbytnio wywyższać sportu. Tym niemniej trzeba zauważyć i docenić jego wpływ na młode pokolenie i podjąć wyzwania wychowawcze z nim związane. Nie można więc zagubić aspektów wychowawczych aktywności sportowej i całego jego bogactwa zarówno na płaszczyźnie sportu zawodowego jak i amatorskiego czy też we współzawodnictwie o miejsce medalowe wraz ze wzrostem korzyści materialnych. Wzrost osoby ludzkiej, zalet i wartości moralnych mają nieodłącznie towarzyszyć każdemu człowiekowi, który jest związany ze sportem. Wartość wychowawcza sportu dotyczy także sfery sportu biernego, czyli w jaki sposób sportowiec – mistrz zachowuje się na boisku i w codziennym życiu. Aktywność sportowa, odgrywa ważną rolę w kształtowaniu osobowości młodego człowieka, który w okresie dojrzewania często zamyka się w sobie i ma skłonności do narcyzmu. Zatem wszelkie formy aktywności sportowej przyczyniają się do pokonania egoizmu i wpływają na rozwój osobowości, która uzewnętrznia się dojrzałością właściwych postaw społecznych świadczących o wysokiej jakości edukacyjnej praktykowanego sportu[33].

W procesie wychowania młody człowiek potrzebuje poczucia własnej wartości i doświadczenia sukcesu. Brak tych rzeczy skutkuje zamknięciem się w sobie, lękiem i niepewnością w życiu, a dalszym etapem jest ucieczka w uzależnienia i pojawienie się agresji. Uprawianie sportu, zwłaszcza aktywnego staje się gwarantem skuteczności w procesie afirmacji własnego „ja”, ponieważ wszystkie te działania w sporcie nie maja podłoża lęku, lecz dominuje w nich pochwała, wyróżnienie, życzliwość. Awans zaś w sporcie oznacza popularność i uznanie społeczne oraz wzrastające poczucie własnej wartości.[34].

Współczesne czasy charakteryzują się uprzedmiotowieniem człowieka i jego rozproszeniem w społeczeństwie, dlatego aktywność sportowa ułatwia Kościołowi zadania wychowawcze przede wszystkim w tworzeniu więzi interpersonalnych. Istotne są także kierunki edukacyjne sportu, aby przez sport wychowywać do bezinteresowności, rywalizacji, przegranej i do zwycięstwa[35].

Konferencja Episkopatu Portugalii zainspirowana Mistrzostwami Europy w Piłce Nożnej „Euro 2004” wydała list zatytułowany „Sport w służbie integralnego rozwoju człowieka oraz wspólnoty narodów”[36], w którym przedstawiła między innymi znaczenie sportu w kształtowaniu osoby ludzkiej. Trzeba również tutaj podkreślić, że Parlament Europejski rok 2004 ustanowił Rokiem Edukacji poprzez Sport w celu podkreślenia wagi sportu jako narzędzia kształtowania i wychowania[37]. W tym samym roku odbyły się także igrzyska olimpijskie w Atenach, które były również okazją do wzmocnienia i promowania wartości wychowawczych sportu[38].

Biskupi portugalscy zwracają uwagę na rolę sportu w kształtowaniu i utwierdzaniu wartości człowieka, żyjącego we wspólnocie ludzkiej. Dostrzegają także liczne walory zabawy, gry i rywalizacji, przez które człowiek rozwija w sobie zdolność do radości, kreatywnej twórczości, pokonywania własnych ograniczeń oraz do odkrywania duchowości człowieka[39].

Sport ma pozytywny wpływ na człowieka. Z jednej strony bowiem chroni i wzmacnia zdrowie, hartuje ciało, a z drugie strony stanowi zdrową rozrywkę, dobry sposób spędzenia wolnego czasu. Pomaga on również pokonywać trudności i przeciwności życia ludzkiego. Ponadto sport kształtuje w człowieku wytrwałość, poświęcenie, zdolność do podejmowania wysiłku i chęć niesienia pomocy. Uwalnia także człowieka z egoizmu, umacnia uczciwość, altruizm, szacunek dla człowieka i natury[40]. Wszystkie te cechy wpływają na doskonałość fizyczną i moralną człowieka, pozwalają odkryć radość i odpowiedzialność w swoim życiu oraz zachęcają do wpatrywania się w Boga i podążania za Nim.

Sport pełni też ważną rolę w wychowaniu człowieka jako istoty społecznej. Może i powinien być miejscem doświadczenia wspólnoty, zbliżenia, zrozumienia, tolerancji i współżycia między różnymi narodami i kulturami. Sport winien wpływać na budowanie środowiska bez przemocy, agresji, pomagać w pokojowym rozstrzyganiu sporów celem budowania cywilizacji miłości. Jest on miejscem edukacji zasad życia zbiorowego. Sport uczy bowiem szacunku dla innych, wielkoduszności, braterstwa, solidarności, poczucia przynależności, niesienia pomocy innym, altruizmu, dzielenia się, szacunku dla zasad i praw, lojalności i dyscypliny oraz współżycia w grupie[41].

Działania sportowe pomagają również pokonywać egoizm, poczucie samowystarczalności, postawę zamknięcia się w sobie oraz chęć ucieczki celem wyobcowania się. Sport przekształca negatywne uczucia w pozytywne skłonności, kształtuje charakter i postawę obywatelską, a tym samym przyczynia się do postawy kompromisu w społeczności i poczucia z nią solidarnej odpowiedzialności, co nie pozostaje bez wpływu na budowanie społeczeństwa obywatelskiego, w którym „antagonizm zastępuje się współzawodnictwem, konfrontację spotkaniem, zaś osobiste urazy ustępują postawie lojalności”[42].

Nauczanie papieży na temat sportu, a szczególnie wypowiedzi Jana Pawła II oraz sytuacja społeczno-polityczna po roku 1989 przyczyniły się do stanowiska Kościoła w Polsce względem sportu i turystyki[43]. Wyrażone ono zostało w trzech listach pasterskich i w nauczaniu II Polskiego Synodu Plenarnego[44]. Świadczy to o wzrastającej roli sportu w życiu człowieka i jego walorach wychowawczych.

List pasterski Episkopatu Polski „O zagrożeniach dla zdrowia i sportu[45]” mówi o grzechach przeciw własnemu zdrowi, samemu sobie, a nawet przeciw następnym pokoleniom. Sport niewłaściwie kierowany, staje się „molochem pożerającym człowieka, jego zdrowie i morale”[46]. Negatywne zjawiska, stały się wyzwaniem dla Kościoła w Polsce, na którym spoczywa także odpowiedzialność przed Bogiem za zachowanie i pomnażanie zdrowia fizycznego wiernych. W nauczaniu Episkopatu Polski dostrzec trzeba zdrowotny aspekt wychowawczy sportu i troskę o rozwój fizyczny jako element edukacyjny dzieci i młodzieży realizowany przez działalność Kościoła[47].

Turystyka jest obecnie ważnym, dynamicznym znakiem czasu, w jakim człowiek żyje. Skłoniło to Episkopat Polski do zajęcia stanowiska względem tego zjawiska w liście pasterskim pod tytułem „O chrześcijańskich walorach turystyki”[48]. W tym dokumencie podkreśla się aspekty wychowawcze turystyki, która rozwija zdrowie i siły człowieka, a wysiłek i znoszenie trudnych warunków i niewygód sprzyja hartowaniu ludzkiego wnętrza, wyrabia wytrwałość, cierpliwość, ofiarność i odwagę. Cechy te są ważne w codziennym życiu. Turystyka stwarza również okazję do budowania ważnych więzi rodzinnych i społecznych przez wzajemne zbliżanie się, poznanie, przejawy braterstwa i uczynki miłości. Pozwala ona na rozwinięcie zainteresowań poznawczych związanych z pięknem przyrody, bogactwem kultury, dziedzictwa chrześcijańskiego i religii chrześcijańskiej[49]. Turystyka zatem jest skutecznym środkiem autentycznej formacji chrześcijańskiej i sprzyja dochodzeniu do dojrzałości osobowej.

Z okazji ogłoszenia w roku 2004 Europejskiego Roku Edukacji poprzez Sport i Igrzyska olimpijskie w Atenach Episkopat Polski wypowiedział się na temat sportu. W Liście pasterskim W obronie „dobrych zawodów”[50] przedstawione zostały walory wychowawcze sportu. Biskupi widzą w sporcie nadzieję na odnowę moralną młodych. Szczególna zaś rola w realizacji tego zadania przypada między innymi Katolickiemu Stowarzyszeniu Sportowemu RP oraz Parafialnym Klubom Sportowym, które w parafiach prowadząc pracę sportowo-wychowawczą i kierując się zasadami chrześcijańskiej antropologii oraz etyki tworzą tym samym wzór pozytywnych oddziaływań na dzieci, młodzież, na sportowców, opiekunów i trenerów. Biskupi dostrzegając wielorakie walory wychowawcze sportu zachęcają jednocześnie wszystkich, którym zależy na dobru człowieka, a zwłaszcza na chrześcijańskim wychowaniu dzieci i młodzieży do podjęcia wysiłków i wszelkich działań na rzecz rozwoju sportu, aby pełnił swą edukacyjną funkcję, był drogą do wzrostu osoby ludzkiej i świętości chrześcijańskiej[51].

II Polski Synod Plenarny w trosce o chrześcijańskie wychowanie dzieci i młodzieży podkreśla wychowawczą rolę sportu. Kościół w Polsce zatroskany o kształt ducha młodego pokolenia, postęp moralny i właściwe wychowanie sumień, słowami Synodu zachęca do tworzenia w parafiach między innymi miejsc zabaw, boisk, świetlic, klubów młodzieżowych, klubów sportowych, do udziału w zajęciach sportowych i organizowania katolickich programów wakacyjnych. Synod jednoznacznie podkreśla, że sport, rozwija ciało i ducha, uczy rycerskości, dzielności, wytrwałości i aktywnego trybu życia, umiejętności zwyciężania i przegrywania. Posiada walory etyczne, które należy dostrzegać i wykorzystywać w procesie edukacyjnym dzieci i młodzieży stwarzając warunki do jego uprawiania w parafii[52].

Nauczanie współczesnego Kościoła pozytywnie odnosi się do kultury fizycznej, sportu i turystyki. Dostrzega w nich ogromny potencjał wychowawczy oraz walory ważne dla rozwoju kulturalnego, społecznego i moralnego człowieka, a zwłaszcza dzieci i młodzieży. Istotną rolę w tym względzie odgrywa parafia.

 

 

[1] W. Granat, Katolicyzm, w: Katolicyzm A – Z, red, Z. Pawlak, Poznań 1982, s. 223.

[2] Zob. Prefacja na Uroczystość Chrystusa Króla, w: Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum - Poznań 1996, s. 66*.

[3] Zob. Z. Dziubiński, Sport w społecznym nauczaniu Kościoła Katolickiego, w: Sport jako kulturowa rzeczywistość, red. Z. Dziubiński, SALOS RP - Warszawa 2005, s. 486; W. Wicher, Etyczne granice sportu, „Ateneum Kapłańskie”, 1932, nr 29, s. 356.

[4] Zob. K. Misiaszek, Wychowawcza rola sportu w systemie prewencyjnym św. Jana Bosko, w: Wychowanie przez sport, red. Z. Dziubiński SALOS RP - Warszawa 1993, s. 53-63.

[5] Zob. S.B., Papież Pius XI a turystyka górska, „Przegląd Powszechny, 1923, t. 160, s. 95.

[6] Zob. Przemówienie podczas Narodowego Kongresu Alpejskich Stowarzyszeń we Włoszech (26.09.1948) , w: Discorsi‚ Radiomessagi di sua Santita Pio XII, t. 10, Roma 1955, s. 219.

[7] Zob. Z. Dziubiński , Kościół rzymskokatolickie a kultura fizyczna, Warszawa 2009, s. 113.

[8] Zob. M. Ponczek, Uniwersalne znaczenie encykliki „Divini illius Magistri" dla rozwoju kultury fizycznej polskiej młodzieży katolickiej w II Rzeczypospolitej, w: Wiara a sport, red. Z. Dziubiński, SALOS RP - Warszawa1999, s. 55-64; zob. Pius XI, Divini illius magistri. Encyklika Papieża Piusa XI, O chrześcijańskim wychowaniu młodzieży, Te Dum -Warszawa 1999, nr 76, s. 32.

[9] Zob. List Konferencji Episkopatu Włoch, Mediolan, 1995, nr 6, http://www.sport.episkopat.pl/dokumenty/?type=listy_ee&id=76, data utworzenia:10,03.2012.

[10] Zob. Pius XII, Przemówienie z okazji 10-lecia Włoskiego Centrum Sportowego, „Acta Apostolicae Sedis" 1955, nr 47, s. 725-733.

[11] Zob. Dziubiński, Sport w społecznym nauczaniu Kościoła Katolickiego, s. 487; F. Bednarski , Sport i wychowanie w świetle etyki św. Tomasza z Akwinu. Veritas, Londyn 1962, s.15-16.

[12] Zob. Dziubiński, Sport w społecznym nauczaniu Kościoła Katolickiego, s.488.

[13] Zob. Tamże.

[14] Jan Paweł II, Wymagania duchowe w zawodach sportowych (9.12.1978), w: Jan Paweł II, Nauczanie Papieskie , t. 1, Poznań – Warszawa 1987, s. 143.

[15] Zob. Z. Dziubiński, Jan Paweł II o sporcie, „Kultura Fizyczna” 2002, nr 7-8, s. 2.

[16] Jan Paweł II, Sport kształtuje cnoty ludzkie, Do uczestników spotkania „Panathlon Internatonal” (26.03.1981), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, t. IV, 1, P Poznań – Warszawa 1989, s. 379.

[17] Jan Paweł II, Sport szkołą życia, Do sportowców Stowarzyszenia Piłkarskiego „SPAL” z Ferrary (4.04.1981), w: Jan Paweł II, Nauczanie Papieskie, t.IV,1, Poznań – Warszawa 1989, s. 422.

[18] Zob. Jan Paweł II, Kościół upatruje w sporcie czynnik wychowania moralnego i społecznego. Przemówienie do uczestników 85 Sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (27.05. 1982), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, t. IV, 1, Poznań – Warszawa 1993, nr 3, s. 453.

[19] Zob. Jan Paweł II, Pozdrowienie dla kierowników i sportowców z Cagliari (28. 03. 1981), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, t. IV, 1, Poznań – Warszawa 1989, s. 387; Jan Paweł II Przemówienie do zespołu sportowców z Ascoli, w: Nauczanie papieskie, t. III, 1, Pallotinum 1985, s.143; Jan Paweł II, Sport – szkołą autentycznej cnoty ludzkiej, Do uczestników Mistrzostw narciarstwa wodnego (31.08.1979), Jana Paweł II, Nauczanie Papieskie, t.II,2, Poznań – Warszawa 1992, s. 103.

[20] Jan Paweł II, Wielki Sportowy Jubileusz Roku 2000, w: Aksjologia sportu, red. Z. Dziubiński , SALOS RP - Warszawa 2001, s. 18.

[21] Tamże, s. 20.

[22] Tamże, s. 21.

[23] Jan Paweł II, Przemówienie do grupy kolarzy amatorów (19.10.1980), w: Jan Paweł II Nauczanie papieskie, t. III, 2, Poznań – Warszawa 1986, s. 497.

[24] Jan Paweł II, Uzupełniać wartość fizyczną wartościami duchowymi. Przemówienie do uczestników XII Igrzysk Młodzieży (2.10.1980), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, t. III, 2, Poznań – Warszawa 1986, s.419 – 420.

[25] Jan Paweł II, Rachunek sumienia dla sportu, Homilia podczas Mszy św. na stadionie olimpijskim (29.10.2000), w: „L’Osservatore Romano”, 2001, nr 1, s. 25.

[26] Zob. Jan Paweł II, Wartości ludzkie i sportowe zbliżają ludzi. Przemówienie do przedstawicieli Europejskich Federacji Piłki Nożnej (20.06.1980), w: Jan Paweł II, Nauczanie Papieskie, t.III,1 Poznań – Warszawa 1985, s. 791.

[27] Jan Paweł II, Oblicze i dusza sportu (28.10.200), w: „L’Osservatore Romano”, 2001, nr 1, s. 24.

[28] Tamże.

[29] Zob. Jan Paweł II, Kościół upatruje w sporcie czynnik wychowania moralnego i społecznego. Przemówienie do uczestników 85 Sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego ( 27.05.1982), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, t. V, 1 (1982), Poznań – Warszawa 1993, nr 3, s. 245.

[30] Zob. W. Zaremba, Zdrowotne oraz społeczno-etyczne aspekty sportu w nauczaniu Jana Pawła II, „Seminare”, 2007, nr. 24, s.308.

[31] Zob. Konferencja Episkopatu Włoch, Sport a życie chrześcijańskie, Mediolan 1995, w: http://www.sport.episkopat.pl/dokumenty/?type=listy_ee&id=76.

[32] Zob. Z. Dziubiński, Sport w społecznym nauczaniu Kościoła Katolickiego, w: Sport jako kulturowa rzeczywistość , red. Z. Dziubiński, SALOS RP - Warszawa 2005, s. 492-499.

[33] Konferencja Episkopatu Włoch, Sport a życie chrześcijańskie, w: www.sport.episkopat.pl/dokumenty/?type=s&id=78,%20nr%2031, data utworzenia:12.03.2012.

[34] Tamże, nr 35.

[35] Tamże, nr 36-39.

[36] Zob. Konferencji Episkopatu Portugalii, Sport w służbie integralnego rozwoju człowieka oraz wspólnoty narodów (13.11.2003), w: Edukacja poprzez sport, red. Z. Dziubiński, SALOS RP - Warszawa 2004, s. 11-17.

[37] Zob. Decyzja nr 291/2003/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lutego 2003 r. ustanawiająca Europejski Rok Edukacji przez Sport 2004, w: Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 43 z 18.2.2003, s. 199-203.

[38] Zob. P. Górski, Ateny 2004. Letnie Igrzyska Olimpijskie, Zysk i S-ka, Warszawa 2004.

[39] Zob. Zob. Konferencji Episkopatu Portugalii, Sport w służbie integralnego rozwoju człowieka oraz wspólnoty narodów, nr 4, s, 23.

[40] Tamże, nr 8, s. 25.

[41] Tamże, nr 8, s. 34.

[42] Tamże.

[43] Zob. M. Ponczek, Episkopat Polski wobec sportu i turystyki w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, w: Sport na przełomie tysiącleci: szanse i nadzieje, red. Z. Dziubiński, SALOS RP – Warszawa 2000, s. 78-86.

[44] Zob. II Polski Synod Plenarny (1991-1999). Dokumenty, Pallottinum 2001.

[45] List Pasterski Episkopatu Polski, o zagrożeniach dla zdrowia i sportu, w: Listy Pasterskie Episkopatu Polski 1945 – 2000, cz. 2, red. P. Libera, A. Rybicki, S. Łącki, s. 1689-1693.

[46] Tamże, s. 1691.

[47] Tamże, s. 1692.

[48] List Pasterski Episkopatu Polski, o chrześcijańskich walorach turystyki, w: Listy Pasterskie Episkopatu Polski 1945 – 2000, cz. 2, red. P. Libera, A. Rybicki, S. Łącki, s. 1898-1902.

[49] Tamże, s. 1999.

[50] Słowo Episkopatu Polski o wychowawczych walorach sportu. W obronie dobrych zawodów, w: Wiadomości Archidiecezjalne Łódzkie, 2004, nr 6, s. 322-326.

[51] Tamże, s. 325.

[52]Zob. II Polski Synod Plenarny (1991-1999), Warszawa-Poznań 2001, nr 56,s. 106; nr 75, s. 111;

PARAFIA ŚWIĘTEGO KRZYSZTOFA W TUSZYNIE LESIE

UL. 3 MAJA 18, 95-080 TUSZYN, TEL. 797 591 762